By Mira K

Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις χτυπούν ξανά τις ενεργειακές αγορές, με το κόστος των καυσίμων να πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στη Γαλλία οι τιμές έφτασαν σε ιστορικά επίπεδα, ενώ η Ευρώπη πληρώνει ακριβά τη μεγάλη εξάρτησή της από το ντίζελ. Νέο κύμα ακρίβειας στα καύσιμα δοκιμάζει την Ευρώπη, καθώς οι συνεχιζόμενες γεωπολιτικές συγκρούσεις και η αναταραχή στις διεθνείς ενεργειακές αγορές περνούν πλέον με ιδιαίτερη ένταση στις τιμές της αντλίας. Ο μεγαλύτερος «πονοκέφαλος» είναι το ντίζελ, από το οποίο εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό οι ευρωπαϊκές μεταφορές και εκατομμύρια οδηγοί. Η πίεση γίνεται αισθητή από τα νοικοκυριά μέχρι τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις, οι οποίες αναζητούν τρόπους να περιορίσουν το οικονομικό κόστος χωρίς να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Χαρακτηριστική είναι η κατάσταση στη Γαλλία, όπου η μέση τιμή των καυσίμων έφτασε την Κυριακή στο ιστορικό επίπεδο των 2,41 ευρώ ανά λίτρο, ενώ σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές περίπου 14% των πρατηρίων αντιμετώπιζε έλλειψη τουλάχιστον ενός τύπου καυσίμου. Η αυξημένη προσέλευση στα πρατήρια που διατηρούν χαμηλότερες τιμές έχει προκαλέσει τοπικά προβλήματα ανεφοδιασμού, την ώρα που η κατανάλωση υγρών καυσίμων στη χώρα εμφανίζεται μειωμένη κατά περίπου 30% το τελευταίο δεκαήμερο σε σχέση με το αμέσως προηγούμενο. Η γαλλική κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο δίχτυ προστασίας, ανακοινώνοντας 450 εκατ. ευρώ για την παράταση των ενισχύσεων στα καύσιμα έως το τέλος του έτους. Στα μέτρα περιλαμβάνονται επιδοτήσεις για το πετρέλαιο που χρησιμοποιούν οι αγρότες, ενισχύσεις για οχήματα του κατασκευαστικού κλάδου, αλλά και μεγαλύτερη στήριξη εργαζομένων χαμηλού εισοδήματος που χρειάζονται καθημερινά το αυτοκίνητό τους για να εργαστούν.

Μεγάλες διαφορές από χώρα σε χώρα

Η ενεργειακή κρίση δεν μεταφράζεται, ωστόσο, στην ίδια τιμή για όλους τους Ευρωπαίους. Η φορολογία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν πόσο πληρώνει τελικά ο καταναλωτής στην αντλία. Τα κράτη-μέλη εφαρμόζουν διαφορετικούς ειδικούς φόρους και συντελεστές ΦΠΑ, ενώ σε περιόδους κρίσης παρεμβαίνουν με διαφορετικά προγράμματα επιδοτήσεων. Οι αποκλίσεις είναι μεγάλες. Στα μέσα Σεπτεμβρίου ένα λίτρο ντίζελ κόστιζε περίπου 2,50 ευρώ στη Δανία και τη Φινλανδία, 2,29 ευρώ στη Γαλλία και 1,83 ευρώ στην Ισπανία. Σε πολλές περιπτώσεις, η φορολογική επιβάρυνση αποτελεί πολύ μεγάλο μέρος της τελικής τιμής που βλέπει ο οδηγός στην αντλία. Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης. Τον Αύγουστο οι τιμές καυσίμων και λιπαντικών για προσωπικές μετακινήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 23,8% σε ετήσια βάση. Το ντίζελ κατέγραψε μέσα σε έναν μόλις μήνα άνοδο 8,3%, έναντι 3,3% της βενζίνης. Η Ελλάδα, πάντως, βρέθηκε μεταξύ των χωρών με τις μικρότερες αυξήσεις.

Το ντίζελ κοστίζει εκατομμύρια κάθε ημέρα

Η μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από το πετρέλαιο κίνησης κάνει το σημερινό σοκ ακόμη πιο επώδυνο. Ανάλυση της Transport & Environment, βασισμένη σε στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπολογίζει ότι ένας Ευρωπαίος οδηγός πληρώνει περίπου 30 ευρώ περισσότερα για ένα γέμισμα 50 λίτρων ντίζελ σε σχέση με τις αρχές του έτους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόσθετη επιβάρυνση από την άνοδο του ντίζελ εκτιμάται στα 203 εκατ. ευρώ ημερησίως από την έναρξη της σύγκρουσης. Το πρόβλημα έχει βαθύτερες ρίζες. Το ντίζελ αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 40% της κατανάλωσης πετρελαϊκών προϊόντων στην ευρωπαϊκή οικονομία, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό σε διεθνή σύγκριση. Τέσσερα στα δέκα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στους ευρωπαϊκούς δρόμους εξακολουθούν, σύμφωνα με στοιχεία της T&E, να χρησιμοποιούν πετρέλαιο κίνησης. Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για κληρονομιά της ευρωπαϊκής πολιτικής των δεκαετιών του 1990 και του 2000, όταν οι πετρελαιοκινητήρες προωθήθηκαν λόγω της μεγαλύτερης ενεργειακής αποδοτικότητάς τους και των χαμηλότερων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε σύγκριση με αντίστοιχους βενζινοκινητήρες. Η εικόνα άλλαξε αργότερα, ιδιαίτερα μετά το Dieselgate και τη συζήτηση για τις πραγματικές εκπομπές ρύπων των πετρελαιοκίνητων οχημάτων, όμως ο τεράστιος στόλος ντίζελ παρέμεινε στους δρόμους. Η νέα ενεργειακή αναταραχή επαναφέρει έτσι ένα γνώριμο ευρωπαϊκό δίλημμα. Οι κυβερνήσεις μπορούν να περιορίζουν προσωρινά το κόστος με επιδοτήσεις και φορολογικές παρεμβάσεις, αλλά όσο οι μεταφορές παραμένουν σε τόσο μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα, κάθε διεθνής κρίση μπορεί να μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στην αντλία. Και αυτή τη φορά, το ντίζελ βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της καταιγίδας.