Συζητάται, από την Πέμπτη 9/7, στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), με τη συμμετοχή των αρμόδιων επιστημονικών, θεσμικών και παραγωγικών φορέων. 
Το νομοσχέδιο θεσπίζει το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του AI Act, θέτοντας τις βάσεις για την ασφαλή, αξιόπιστη και ανθρωποκεντρική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη ενσωματωθεί στην καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Από τις ηλεκτρονικές μεταφράσεις και τις αναζητήσεις πληροφοριών μέχρι τα συστήματα συνομιλίας, την οργάνωση ταξιδιών και την υποστήριξη επαγγελματικών εργασιών, οι εφαρμογές της αποτελούν πλέον αναπόσπαστο στοιχείο της ψηφιακής εποχής. Η παρουσία της, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις προσωπικές συσκευές. Όλο και συχνότερα αξιοποιείται σε τομείς όπου οι αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, όπως η υγεία, η εκπαίδευση, η δημόσια διοίκηση και η αγορά εργασίας.

ΑΙ στην Ιατρική και στην... Αστυνομία

Οι δυνατότητες που προσφέρει είναι σημαντικές. Ένα σύστημα ΤΝ μπορεί να συνδράμει έναν γιατρό στην έγκαιρη διάγνωση μιας ασθένειας, να βοηθήσει έναν δημόσιο υπάλληλο στην ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, να συμβάλει στην εξοικονόμηση πόρων στη γεωργική παραγωγή ή να επιτρέψει σε μια μικρομεσαία επιχείρηση να βελτιστοποιήσει τη λειτουργία και τις πωλήσεις της. Παράλληλα, όμως, ανακύπτουν κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και την αποφυγή διακρίσεων όταν οι αλγόριθμοι συμμετέχουν σε αποφάσεις που αφορούν προσλήψεις, παροχές ή ακόμη και ιατρικές και δικαστικές διαδικασίες.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εξιχνίαση του εγκλήματος της Marfin. Μέσω της ΤΝ εντοπίστηκαν οι φερόμενοι ως δράστες, καθώς αναζητήθηκαν παρόμοιοι σωματότυποι και χαρακτηριστικά με τους κουκουλοφόρους που έβαλαν τη φωτιά στο κτίριο, κάτι που στοίχισε τη ζωή σε τρεις ανθρώπους (μάλιστα η μία γυναίκα υπάλληλος ήταν έγκυος) και τον τραυματισμό άλλων 21.

Αφορμή ευρωπαϊκός κανονισμός

Με το νέο νομοσχέδιο η χώρα αποκτά ένα σύγχρονο και συνεκτικό εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Το πλαίσιο αυτό  διασφαλίζει την ασφαλή, αξιόπιστη και ανθρωποκεντρική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προχωρούν στην έγκαιρη θέσπιση του αναγκαίου εθνικού εφαρμοστικού πλαισίου, επιλέγοντας να προετοιμαστεί εγκαίρως για την πλήρη εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού και να διαμορφώσει ένα σταθερό περιβάλλον εμπιστοσύνης για πολίτες, δημόσια διοίκηση και επιχειρήσεις.

Τα κύρια σημεία του νομοσχεδίου

Το σχέδιο νόμου προβλέπει, μεταξύ άλλων:

– τον ορισμό της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ως κεντρικής αρχής εποπτείας της αγοράς και εθνικού σημείου επαφής για την εφαρμογή του AI Act,
– τον ορισμό της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων ως κοινοποιούσας αρχής,
– τη δημιουργία Κέντρου Συντονισμού και Τεχνογνωσίας Τεχνητής Νοημοσύνης για την υποστήριξη των αρμόδιων αρχών και την ανάπτυξη εξειδικευμένης τεχνογνωσίας,
– τη σύσταση Ρυθμιστικού Δοκιμαστηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Regulatory Sandbox), ώστε κυρίως νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις να μπορούν να δοκιμάζουν καινοτόμες εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες, με την υποστήριξη της Πολιτείας,
– τη δημιουργία ενιαίου μηχανισμού υποβολής και διαχείρισης καταγγελιών,
– τη θέσπιση συστήματος αποτελεσματικών διοικητικών κυρώσεων για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης
– τη δημιουργία Ενιαίου Μητρώου Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης του Δημοσίου, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την εμπιστοσύνη των πολιτών,
– καθώς και την ενίσχυση του ρόλου του Παρατηρητηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης στην παρακολούθηση της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Το προτεινόμενο εθνικό σχέδιο νόμου βασίζεται στην αξιολόγηση κινδύνου (risk-based approach) σε ευθυγράμμιση τη φιλοσοφία του AI Act. Εισάγει μηχανισμούς εποπτείας αναλογικούς ως προς τον βαθμό κινδύνου κάθε εφαρμογής Τεχνητής Νοημοσύνης, διασφαλίζοντας υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας, της ασφάλειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών, χωρίς να ανακόπτει την τεχνολογική πρόοδο και την καινοτομία.

Η σημασία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις

Η κατάθεση του νομοσχεδίου αποτελεί συνέχεια της στρατηγικής του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την υπεύθυνη αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία ήδη υλοποιείται μέσω της σύστασης της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων και της προώθησης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πολιτικών για την ΤΝ και τη διακυβέρνηση δεδομένων στη χώρα.
Για τους πολίτες, το νέο πλαίσιο συνεπάγεται ενισχυμένη προστασία. Όταν μια εφαρμογή ΤΝ χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση υποψηφίων ή για αποφάσεις που επηρεάζουν ουσιωδώς τη ζωή ενός ανθρώπου, θα απαιτείται σαφής λογοδοσία και εποπτεία. Επιπλέον, οι χρήστες θα πρέπει να γνωρίζουν πότε αλληλεπιδρούν με σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης και όχι με φυσικό πρόσωπο, στοιχείο που αναδεικνύει τη διαφάνεια ως κεντρική αρχή του νέου κανονιστικού πλαισίου.
Για τις επιχειρήσεις, ο AI Act προσφέρει όχι μόνο υποχρεώσεις αλλά και ασφάλεια δικαίου. Η ύπαρξη κοινών κανόνων σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιορίζει την αβεβαιότητα και διευκολύνει τις επενδύσεις. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το AI Regulatory Sandbox, το οποίο θα επιτρέψει σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις να δοκιμάζουν καινοτόμες εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες με τη στήριξη της Πολιτείας.

Η άποψη του αρμόδιου υπουργού

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, υπογραμμίζει ότι η συζήτηση για την ΤΝ αφορά πρωτίστως την εμπιστοσύνη. Το ελληνικό νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία εποπτικών μηχανισμών, Κέντρου Συντονισμού και Τεχνογνωσίας, Ενιαίου Μητρώου Συστημάτων ΤΝ του Δημοσίου και ενιαίου συστήματος υποβολής καταγγελιών. Στόχος είναι η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης να συνδυαστεί με την προστασία των δικαιωμάτων και την ενίσχυση της καινοτομίας, ώστε οι δυνατότητές της να μετατραπούν σε ουσιαστικό όφελος για την κοινωνία και την οικονομία.
Με την πρωτοβουλία αυτή, η Ελλάδα ενισχύει τη θεσμική της ετοιμότητα για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, διαμορφώνοντας ένα πλαίσιο που συνδυάζει την καινοτομία με την ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία των δικαιωμάτων και τον ψηφιακό μετασχηματισμό με τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.