Το ιστορικό τέμενος Χαμζά Μπέη επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη χωρίς σκαλωσιές έπειτα από 37 χρόνια – Πρώτη έκθεση του MOMus με φωτογραφίες του Φρεντ Μπουασονά


Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και ιστορικά μνημεία της Θεσσαλονίκης ετοιμάζεται να επιστρέψει στην καθημερινότητα της πόλης. Το τέμενος Χαμζά Μπέη, γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως «Αλκαζάρ», αναμένεται να ανοίξει ξανά τις πύλες του στις αρχές Οκτωβρίου, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης, και να αποκτήσει εκ νέου ζωή, αυτή τη φορά ως χώρος φιλοξενίας εκθέσεων.
Κατά την αυτοψία που πραγματοποίησε το πρωί της Τρίτης στο μνημείο, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ανέφερε ότι τα εγκαίνια προγραμματίζονται έως το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου και θα συνοδευτούν από έκθεση του MOMus αφιερωμένη στη Θεσσαλονίκη.
«Είναι μια μεγάλη μέρα και το ΥΠΠΟ αποδίδει στην πόλη ένα ακόμη λαμπερό μνημείο, όπως αξίζει στη Θεσσαλονίκη» δήλωσε η υπουργός, επισημαίνοντας ότι το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και οι εργασίες ολοκληρώθηκαν εντός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος.
Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του χώρου θα υπάρξει συνεργασία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης με το MOMus, με το μνημείο να φιλοξενεί εκθέσεις που θα αναδεικνύουν διαφορετικές πτυχές της ιστορίας και της ταυτότητας της πόλης.

Τέλος στις σκαλωσιές

Για τη Θεσσαλονίκη, η αποκατάσταση του Αλκαζάρ σηματοδοτεί και το τέλος μιας εικόνας που είχε γίνει σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι του αστικού τοπίου. «Τουλάχιστον δύο γενιές Θεσσαλονικέων και επισκεπτών δεν θυμόμαστε το συγκεκριμένο μνημείο χωρίς σκαλωσιές. Και μάλιστα βαριές σκαλωσιές» ανέφερε χαρακτηριστικά η κ. Μενδώνη, υπογραμμίζοντας ότι τα σημαντικότερα προβλήματα αφορούσαν τη στατική επάρκεια του μνημείου.
Η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού ανέλαβε το σύνθετο έργο, το οποίο ολοκληρώθηκε σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών. Η υπουργός έκανε λόγο για ιδιαίτερα θετικό αποτέλεσμα, το οποίο, όπως είπε, πιστώνεται στην αρμόδια διεύθυνση και στους επιστήμονες που εργάστηκαν για την αποκατάσταση.
Το έργο, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς απρόοπτα. Όπως εξήγησε η κ. Μενδώνη, η επέμβαση σε ένα ιστορικό μνημείο αποκαλύπτει συχνά νέα προβλήματα που δεν ήταν εξαρχής γνωστά. Οι λύσεις έπρεπε να δοθούν με τρόπο που να συνδυάζει τη στατική και τεχνική προστασία με τη διαφύλαξη των διαφορετικών αρχαιολογικών φάσεων του κτιρίου και την αυστηρή τήρηση της αρχαιολογικής νομοθεσίας.
«Όλα αυτά δημιουργούν ένα μείγμα που απαιτεί ιδιαίτερη επιστημονική προσέγγιση για να δοθούν οι σωστές λύσεις» σημείωσε.
Ο διευθυντής Αναστήλωσης Βυζαντινών Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης υπογράμμισε από την πλευρά του ότι τα στατικά προβλήματα αποτέλεσαν το πιο σύνθετο κομμάτι των εργασιών, επισημαίνοντας παράλληλα ότι σε όλη τη διαδικασία τηρήθηκε σεβασμός στον τρόπο με τον οποίο κατασκευάστηκε το Αλκαζάρ.


Από τέμενος σε κινηματογράφο και τώρα εκθεσιακό χώρο

Το Χαμζά Μπέη είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Η ιστορία του ξεκινά από τον 15ο αιώνα, ενώ κατά τις τελευταίες δεκαετίες πριν από το κλείσιμό του λειτούργησε ως κινηματογράφος, αποκτώντας μια ιδιαίτερη θέση στη συλλογική μνήμη των κατοίκων.
Η επαναλειτουργία του, επομένως, δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση ενός αρχιτεκτονικού μνημείου, αλλά και την επιστροφή ενός κομματιού της ιστορικής μνήμης στον δημόσιο χώρο. «Θα βλέπουν το μνημείο απελευθερωμένο από τα δεσμά του» ανέφερε η κ. Μενδώνη, παραπέμποντας στις σκαλωσιές που το περιέβαλαν επί 37 χρόνια.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του MOMus Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος χαρακτήρισε την επαναλειτουργία του μνημείου «ορόσημο», σημειώνοντας ότι μέσα από τις εκθέσεις θα αναδειχθεί και η οθωμανική περίοδος της Θεσσαλονίκης.
Η πρώτη έκθεση αναμένεται να ταξιδέψει τους επισκέπτες στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα, μέσα από φωτογραφίες του περίφημου Ελβετού φωτογράφου Φρεντ Μπουασονά. Έτσι, το Αλκαζάρ δεν επιστρέφει απλώς ως ένα αποκατεστημένο μνημείο, αλλά ως ένας νέος πολιτιστικός προορισμός στο κέντρο της πόλης, συνδέοντας το παρελθόν της Θεσσαλονίκης με τη σύγχρονη πολιτιστική της ζωή.