By Mira K.

Η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται με ταχύτατους ρυθμούς στην «καρδιά» του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι τράπεζες, οι επενδυτικές εταιρείες και οι εποπτικές αρχές. Από την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου μέχρι τις συναλλαγές υψηλής συχνότητας και την ανίχνευση οικονομικής απάτης, τα συστήματα AI αποκτούν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, η ίδια τεχνολογία που υπόσχεται μεγαλύτερη αποδοτικότητα και χαμηλότερο κόστος λειτουργίας ενδέχεται να δημιουργήσει και νέες απειλές για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποιεί ότι η ανεξέλεγκτη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να επιταχύνει τη μετάδοση κρίσεων, να αυξήσει τις διακυμάνσεις στις αγορές και να δυσκολέψει το έργο των εποπτικών αρχών.

Οι αποφάσεις λαμβάνονται πλέον σε πραγματικό χρόνο

Η AI μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Πολύπλοκοι αλγόριθμοι επεξεργάζονται τεράστιους όγκους δεδομένων μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, αξιολογώντας κινδύνους, αναλύοντας οικονομικές ειδήσεις και προτείνοντας επενδυτικές κινήσεις. Οι τράπεζες χρησιμοποιούν ήδη εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό απάτης, την αξιολόγηση δανειοληπτών, την αυτοματοποίηση εσωτερικών διαδικασιών και τη βελτίωση της εξυπηρέτησης πελατών, ενώ μεγάλοι επενδυτικοί οργανισμοί αξιοποιούν συστήματα μηχανικής μάθησης για τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων με ταχύτητα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητη.

Τα οφέλη συνοδεύονται από νέους κινδύνους

Παρά τα σημαντικά πλεονεκτήματα, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η εκτεταμένη χρήση της AI μπορεί να δημιουργήσει νέες μορφές συστημικού κινδύνου. Όταν πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χρησιμοποιούν παρόμοια μοντέλα και αντιδρούν ταυτόχρονα στα ίδια δεδομένα, υπάρχει ο κίνδυνος να ενισχύονται οι διακυμάνσεις των αγορών. Σε περιόδους αναταραχής, οι αυτόματες αντιδράσεις των αλγορίθμων θα μπορούσαν να επιταχύνουν τις πωλήσεις, να περιορίσουν τη ρευστότητα και να μετατρέψουν ένα τοπικό πρόβλημα σε ευρύτερη κρίση. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα μελλοντικά «flash crashes» ενδέχεται να μην προκαλούνται από ανθρώπινα λάθη, αλλά από τη συντονισμένη αντίδραση πολλών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούν με παρόμοια λογική.

Η αδιαφάνεια προβληματίζει τις εποπτικές αρχές

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά τη δυσκολία κατανόησης του τρόπου με τον οποίο λαμβάνουν αποφάσεις τα σύγχρονα μοντέλα AI. Σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και οι ίδιοι οι οργανισμοί που τα χρησιμοποιούν αδυνατούν να εξηγήσουν πλήρως γιατί ένα σύστημα κατέληξε σε μια συγκεκριμένη επιλογή. Η έλλειψη αυτής της διαφάνειας δυσκολεύει σημαντικά τις κεντρικές τράπεζες και τις εποπτικές αρχές να εντοπίζουν εγκαίρως πιθανές εστίες κινδύνου. Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ ζητά αυστηρότερη εποπτεία, καλύτερη χαρτογράφηση των μοντέλων AI και ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης γύρω από τη χρήση τους.

Νέα εξάρτηση από λίγους τεχνολογικούς παρόχους

Ένας ακόμη προβληματισμός αφορά τη συγκέντρωση κρίσιμων υπηρεσιών σε περιορισμένο αριθμό παρόχων cloud και τεχνητής νοημοσύνης. Εάν ένας τέτοιος πάροχος αντιμετωπίσει σοβαρό τεχνικό πρόβλημα, κυβερνοεπίθεση ή ακόμη και γεωπολιτική κρίση, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν ταυτόχρονα μεγάλο αριθμό τραπεζών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε πολλές χώρες. Το ΔΝΤ θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία σχεδίων έκτακτης ανάγκης, καθώς και την υιοθέτηση κοινών διεθνών προτύπων επιχειρησιακής ανθεκτικότητας.

Η AI αλλάζει και την εποπτεία των τραπεζών

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν χρησιμοποιείται μόνο από τις τράπεζες αλλά και από τις ίδιες τις εποπτικές αρχές. Κεντρικές τράπεζες και ρυθμιστικοί οργανισμοί αξιοποιούν πλέον τεχνικές μηχανικής μάθησης και επεξεργασίας φυσικής γλώσσας για την ανάλυση εποπτικών στοιχείων, την παρακολούθηση των αγορών και τον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών κινδύνων. Παράλληλα όμως, οι αρχές καλούνται να αποκτήσουν νέες τεχνικές δεξιότητες ώστε να μπορούν να αξιολογούν αξιόπιστα όλο και πιο σύνθετα συστήματα AI.

Κυβερνοασφάλεια: Η επόμενη μεγάλη πρόκληση

Η εξάπλωση της generative AI αυξάνει και την πολυπλοκότητα των κυβερνοεπιθέσεων. Τα ηλεκτρονικά μηνύματα ηλεκτρονικής απάτης γίνονται πιο πειστικά, ενώ οι επιθέσεις προσαρμόζονται πλέον δυναμικά στα θύματα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η κυβερνοανθεκτικότητα εξελίσσεται πλέον σε βασικό παράγοντα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, γεγονός που καθιστά αναγκαίες τις επενδύσεις τόσο σε αμυντικές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης όσο και στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας.

Το μεγάλο στοίχημα

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπογραμμίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον τεχνολογία του μέλλοντος αλλά αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το ζητούμενο δεν είναι αν οι τράπεζες θα χρησιμοποιούν AI, αλλά αν οι κυβερνήσεις, οι κεντρικές τράπεζες και οι εποπτικές αρχές θα καταφέρουν να δημιουργήσουν το κατάλληλο πλαίσιο κανόνων και ελέγχων. Εφόσον αυτό επιτευχθεί, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και την ανθεκτικότητα του συστήματος. Αν όχι, οι επόμενες χρηματοπιστωτικές κρίσεις ενδέχεται να εκδηλώνονται πολύ ταχύτερα και να εξαπλώνονται με μεγαλύτερη ένταση από ποτέ.