Το Μνημόνιο Αλληλοκατανόησης υπέγραψαν εξ αποστάσεως το βράδυ χθες Τετάρτη, 17 Ιουνίου 2026 και λίγο πριν μπούμε στην 111η μέρα των πολεμικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, οι πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Μια συμφωνία που δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά σίγουρα βγάζει από το αδιέξοδο που είχαν βρεθεί οι δύο «αντίπαλοι».
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψαν το λεγόμενο «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», το οποίο προβλέπει τον άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών, την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια οριστική συμφωνία εντός 60 ημερών και την άρση σημαντικού μέρους των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε το έγγραφο κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη Γαλλία, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7. Εξερχόμενος από επίσημη εκδήλωση στις Βερσαλλίες, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «μόλις υπέγραψε» τη συμφωνία, ενώ ο Λευκός Οίκος δημοσιοποίησε βίντεο που τον δείχνει να βάζει την υπογραφή του παρουσία του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψε το ίδιο κείμενο εξ αποστάσεως, ενώ το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων IRNA δημοσίευσε σχετικές φωτογραφίες.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, η επιλογή να υπογράψουν τη συμφωνία οι ίδιοι οι αρχηγοί των δύο κρατών είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Όπως ανέφερε, η προσωπική δέσμευση των προέδρων αυξάνει σημαντικά το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε μελλοντικής παραβίασης των συμφωνηθέντων.

Τι προβλέπει το μνημόνιο

Το κείμενο των 14 σημείων προβλέπει άμεση και μόνιμη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και αμοιβαία δέσμευση των δύο χωρών να απέχουν από κάθε μορφή εχθρικής ενέργειας.
Κεντρικό σημείο της συμφωνίας αποτελεί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη δεσμεύεται να μην προχωρήσει στην παραγωγή πυρηνικών όπλων και να συμμετάσχει σε διαδικασία διαχείρισης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η λύση που προκρίνεται είναι η αραίωση του υλικού υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να άρουν σταδιακά τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Ιράν. Ήδη από την υπογραφή του μνημονίου προβλέπεται η έκδοση εξαιρέσεων που θα επιτρέπουν την επανέναρξη των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου, καθώς και τη διευκόλυνση τραπεζικών, ασφαλιστικών και μεταφορικών συναλλαγών.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον δεσμεύεται ότι, σε περίπτωση οριστικής συμφωνίας, θα διευκολύνει την αποδέσμευση κεφαλαίων ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους και χώρες του Κόλπου.

Άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Το Ιράν δεσμεύεται να απομακρύνει τεχνικά εμπόδια και νάρκες που τοποθετήθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ώστε εντός 30 ημερών να αποκατασταθεί πλήρως η κυκλοφορία των πλοίων στα επίπεδα που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαμπάζ Σαρίφ, ο οποίος διαδραμάτισε διαμεσολαβητικό ρόλο στις συνομιλίες, υποστήριξε ότι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα γίνει «χωρίς καθυστέρηση», γεγονός που εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην αποκλιμάκωση των πιέσεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Σύμφωνα με σημερινά δημοσιεύματα, η χώρα μας θα στείλει στην περιοχή δύο ναρκαλιευτικά σκάφη, για να συνδράμουν στις διεθνείς προσπάθειες.

Οι επόμενες κινήσεις

Παρά τη συμφωνία, αρκετά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Οι δύο πλευρές θα αρχίσουν από αύριο Παρασκευή τεχνικές διαπραγματεύσεις στην Ελβετία, όπου θα καθοριστούν οι λεπτομέρειες εφαρμογής των προβλέψεων του μνημονίου και η ακριβής αλληλουχία των βημάτων που θα οδηγήσουν στην τελική συμφωνία.
Αμερικανός αξιωματούχος που ενημέρωσε δημοσιογράφους υπογράμμισε ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη διατηρούν τη δυνατότητα αποχώρησης από τη διαδικασία, εφόσον κρίνουν ότι δεν τηρούνται οι δεσμεύσεις της άλλης πλευράς.
«Η συνάντηση στην Ελβετία θα είναι καθοριστική για να δούμε πώς θα περάσουμε στην επόμενη φάση», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Διεθνείς αντιδράσεις

Η συμφωνία προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις στη διεθνή κοινότητα. Οι ηγέτες της G7 χαιρέτισαν την εξέλιξη, κάνοντας λόγο για ιστορική ευκαιρία αποτροπής της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και για ενίσχυση της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.
Θετική ήταν και η αντίδραση της Κίνας, με τον υπουργό Εξωτερικών Ουάνγκ Γι να τονίζει την ανάγκη πλήρους εφαρμογής της συμφωνίας από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και να ζητά αποφυγή εξωτερικών παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη διαδικασία.
Στον Λίβανο, ο γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ Ναΐμ Κάσεμ χαρακτήρισε τη συμφωνία «μεγάλη νίκη» για το Ιράν, ενώ κάλεσε την κυβέρνηση της Βηρυτού να αξιοποιήσει τη νέα πραγματικότητα για την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων με το Ισραήλ.