Γράφει ο Γιάννης Χατζηιωαννίδης

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά από έναν από τους πιο συζητημένους αγώνες στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων, μια παλιά θεωρία επανέρχεται στο προσκήνιο. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο προημιτελικός του Μουντιάλ του 1970 στο Μεξικό, όπου η Αγγλία αποκλείστηκε από τη Δυτική Γερμανία με σκορ 3-2, χάνοντας την ευκαιρία να υπερασπιστεί τον τίτλο που είχε κατακτήσει το 1966. Η αναμέτρηση αυτή έχει συνδεθεί με έναν αμφιλεγόμενο ισχυρισμό που ξεπερνά τα όρια του ποδοσφαίρου και αγγίζει τον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών και των γεωπολιτικών ανταγωνισμών της εποχής του Ψυχρού Πολέμου. Σύμφωνα με τη θεωρία, η απουσία του βασικού τερματοφύλακα της Αγγλίας, Γκόρντον Μπανκς, ίσως να μην ήταν ένα απλό περιστατικό αδιαθεσίας.

Η ξαφνική απουσία του κορυφαίου τερματοφύλακα

Ο Μπανκς θεωρούνταν τότε ένας από τους καλύτερους τερματοφύλακες στον κόσμο. Λίγες ώρες πριν από τον καθοριστικό αγώνα, όμως, τέθηκε εκτός δράσης λόγω σοβαρής στομαχικής διαταραχής. Αν και είχε παρουσιάσει συμπτώματα μετά τον τελευταίο αγώνα της φάσης των ομίλων, όλα έδειχναν ότι είχε αναρρώσει. Η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε ξανά απροσδόκητα την ημέρα του προημιτελικού.
Τη θέση του κάτω από τα δοκάρια πήρε ο Πίτερ Μπονέτι της Τσέλσι. Μετά την ήττα, αρκετοί φίλαθλοι και αναλυτές απέδωσαν μέρος της ευθύνης στα λάθη που σημειώθηκαν στην άμυνα, ενώ άλλοι εστίασαν στις επιλογές της τεχνικής ηγεσίας κατά τη διάρκεια του αγώνα. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από τον αποκλεισμό δεν περιορίστηκε ποτέ αποκλειστικά σε αγωνιστικούς λόγους.

Η θεωρία του σαμποτάζ

Με την πάροδο των χρόνων, άρχισε να διαδίδεται η άποψη ότι η ασθένεια του Μπανκς ενδέχεται να μην ήταν τυχαία. Ορισμένοι υποστήριξαν ότι ο Άγγλος τερματοφύλακας ίσως είχε πέσει θύμα σκόπιμης ενέργειας, η οποία στόχευε να αποδυναμώσει την εθνική Αγγλίας σε μια κρίσιμη στιγμή του τουρνουά. Το θέμα απέκτησε νέα διάσταση όταν ο δημοσιογράφος Γκάμπριελ Γκέιτχαουζ ξεκίνησε πολυετή έρευνα για την υπόθεση. Η αφορμή δόθηκε από τον εγγονό του Μπανκς, Εντ Τζέρβις, ο οποίος ανέφερε ότι ο παππούς του δεν είχε πάψει ποτέ να θεωρεί περίεργες τις συνθήκες υπό τις οποίες αρρώστησε. Παρόμοια άποψη εξέφρασε και ο γιος του τερματοφύλακα, Ρόμπερτ Μπανκς, ο οποίος επισήμανε ότι προκαλούσε απορίες το γεγονός πως κανένα άλλο μέλος της αποστολής δεν παρουσίασε ανάλογα συμπτώματα.

Η σύνδεση με τη CIA

Η θεωρία απέκτησε μεγαλύτερη δημοσιότητα χάρη σε αναφορές του γνωστού ποδοσφαιρικού συγγραφέα Μπράιαν Γκλάνβιλ. Σε βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 2007, υποστήριξε ότι είχε καταλήξει να θεωρεί πιθανό το ενδεχόμενο δολιοφθοράς. Σύμφωνα με μια ιστορία που του μεταφέρθηκε από τον δημοσιογράφο Μπομπ Όξμπι, ένας Αμερικανός πολιτικός φέρεται να είχε αποδώσει το περιστατικό στη CIA. Η φράση που αποδίδεται στον γερουσιαστή Στιούαρτ Σάιμινγκτον ήταν χαρακτηριστική: ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ήθελαν να δουν την Αγγλία να εμποδίζει τη Βραζιλία στον δρόμο προς την κορυφή.
Η υπόθεση βασίζεται στην ιδέα ότι η επιτυχία της Βραζιλίας θα μπορούσε να ενισχύσει πολιτικά το στρατιωτικό καθεστώς της χώρας, το οποίο βρισκόταν τότε στην εξουσία. Υποστηρικτές της θεωρίας εκτιμούν ότι μια τέτοια εξέλιξη εξυπηρετούσε τα αμερικανικά συμφέροντα στη Λατινική Αμερική κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

Υπάρχουν αποδείξεις;

Παρά το ενδιαφέρον που εξακολουθεί να προκαλεί η ιστορία, δεν έχουν παρουσιαστεί στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι υπήρξε οργανωμένη επιχείρηση εναντίον του Μπανκς ή της αγγλικής ομάδας. Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, ο Γκέιτχαουζ εντόπισε έγγραφα που δείχνουν ότι η βραζιλιάνικη κυβέρνηση αξιοποίησε πολιτικά την κατάκτηση του τροπαίου. Ωστόσο, οι ειδικοί και οι πρώην αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών με τους οποίους συνομίλησε δεν είχαν γνώση οποιασδήποτε επιχείρησης σχετικής με το Μουντιάλ του 1970. Παράλληλα, υπενθυμίστηκε ότι κατά τη δεκαετία του 1970 είχαν γίνει αποκαλύψεις για την ύπαρξη ουσιών που μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές, γεγονός που τροφοδότησε περαιτέρω τις εικασίες.

Ένα μυστήριο που παραμένει ζωντανό

Περισσότερα από πενήντα χρόνια αργότερα, η ξαφνική ασθένεια του Γκόρντον Μπανκς εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων. Για κάποιους πρόκειται απλώς για μια ατυχία που άλλαξε την πορεία ενός μεγάλου αγώνα. Για άλλους, παραμένει ένα από τα πιο αινιγματικά περιστατικά στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων, το οποίο δεν έχει ακόμη φωτιστεί πλήρως.