Ο ξεσηκωμός των Ελλήνων του 1821 και οι αγώνες για εθνική ανεξαρτησία παρουσιάζουν μια παγκόσμια πρωτιά … Κατάφεραν να συνεπάρουν, κατάφεραν να συγκινήσουν, κατάφεραν να εμπνεύσουν πολίτες κυβερνήσεις και οργανισμούς σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο …

Δεν ήταν απλά μια ακόμα εξέγερση μιας υπόδουλης φυλής απέναντι σε έναν κατακτητή , αλλά ένα πανανθρώπινο οικουμενικό σύστημα αξιών απέναντι σ ένα βαρβαρικό έθνος. Το φως των οικουμενικών αξιών του ελληνισμού της αξιοσύνης, της δικαιοσύνης της πίστης στον Θεό, της φιλοπατρίας, της αγάπης στην οικογένεια ήρθε και συγκρούστηκε με την οθωμανική τακτική του ευτελισμού της ανθρώπινης ζωής , των βασανιστηρίων, της προσβολής της πίστης των διωγμών του παιδομαζώματος της εξοντωτικής φορολογίας. Στο πρόσωπο των εξεγερθέντων με θαυμασμό οι ξένοι έβλεπαν να ξεπροβάλουν άξιοι & γνήσιοι συνεχιστές ενός ενδόξου έθνους, του έθνους των Ελλήνων !!
Στα 400 χρόνια σκλαβιάς ποτέ ο ελληνισμός δεν συμβιβάστηκε με την υποδούλωση του από τους Οθωμανούς τούρκους , αντιθέτως ο μεγάλος αριθμός επαναστάσεων , η τακτική των Ελλήνων να μάχονται στο εξωτερικο με σκοπό να έχουν επαφή με την πολεμική τέχνη και η ναυτοσύνη τους ,κράτησαν σταθερή την φλόγα της ελευθερίας. Εξαίρεση στο επαναστατικό αυτό πνεύμα δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν οι κάτοικοι της βορείου Ελλάδος. Δυστυχώς όμως η παιδαγωγική μέριμνα στα σχολεία δεν επικεντρώθηκε ποτέ στον άνισο και δύσκολο επαναστατικό δρόμο της ένοπλης δράσης που επέλεξαν….

Οι σημαντικότεροι σταθμοί της ένοπλης απελευθερωτικής δράσης που καθόρισαν την πορεία του αγώνα είναι οι εξής:

23.03.21 Ο Εμμανουήλ Παππάς φορτώνει ένα καράβι όπλα από Κων/πολη για Άγιο Όρος. Ο άνθρωπος που έμελε να συνδέσει με αιωνία δόξα το όνομα του με την επαναστατική δράση του 1821 στην Μακεδονία ήταν ο Εμμανουήλ Παπάς. Ο Εμμανουήλ Παπάς γεννημένος στην Δοβίστα Σερρών το 1877 ήταν πλούσιος έμπορος & τραπεζίτης που για την απελευθέρωση της πατρίδος δαπάνησε ένα ιλιγγιώδες χρηματικό πόσο για την εποχή 200.000 ασημένιων δίστηλων ταλίρων Ισπανίας .
Η 23 Μαρτίου του 1821 έμελε να είναι μια ιστορική μέρα για την επανάσταση στην Μακεδονία . Ο Εμμανουήλ Παπάς φορτώνει το πλοίο «Καλομοίρα» που ανήκε στην μεγάλη θρακιώτικη οικογένεια εφοπλιστών Βισβίζη από τον Αίνο, με όπλα, συνοδευόμενος από τον υπασπιστή του Ιωάννη Χατζηπέτρου, τον γραμματικό του Ιωάννη Οικονόμου και τον γιο του Γιαννάκη, στην Κωνσταντινούπολη. Προορισμός τους το Αγιον Όρος, που η επαναστατική φλόγα είχε μεταδοθεί με ταχυτάτους ρυθμούς. Η Καλομοίρα έπιασε λιμάνι στην ιερή μονή Εσφιγμένου της οποίας ο Ηγούμενος Ευθύμιος ήταν φιλικός και υπέρμαχος της επαναστάσεως. Μαζί με τον Ευθύμιο και 1000 μοναχοί που θα τιμούσαν τα ιερά όπλα του αγώνα.
17.04.21 Ο μητροπολίτης Σωζόπολης στον ναό του αγίου Ζώσιμου κήρυξε την επανάσταση ορκίζοντας 5.000 αγωνιστές της ελευθερίας. Απρίλιο εξεγείρεται και ο Αίνος μαζί με πολλές θρακικές πόλεις . Στις 17 Απριλίου ο μητροπολίτης στον ναό του αγίου Ζωσιμου κήρυξε την επανάσταση ορκίζοντας 5.000 αγωνιστές της ελευθερίας. Επικεφαλής των επιχειρήσεων και τμήματος ανέλαβε ο αδελφός του μητροπολίτη, Δημήτριος.
19.04.21 Επαναστατεί η Σαμοθράκη. Θα λήξει με την παρουσία του τουρκικού στόλου & ολοκληρωτική κατασροφή του νησιού .
17.05.21 Ο Εμμανουήλ Παππάς κηρύσσει την επανάσταση από το Αγιον Ορος στην Μακεδονία έχοντας στην διάθεση του 4000 ενόπλους. Την ίδια μερα επαναστατεί ο Πολύγυρος Χαλκιδικής. Μέσα στο κλίμα αυτό τρομοκρατίας και σφαγών οι κάτοικοι του Πολυγύρου (σημερινής πρωτεύουσας Χαλκιδικής) αποφασίζουν να αντιδράσουν. Η τουρκική φρουρά του Πολυγύρου προκαλεί, βρίζει , απειλεί ζωές και πυρπολεί σπίτια. Αποκορύφωμα της κτηνωδίας τους η θανάτωση του Προέδρου του χωριού και φιλικού Κύρκου Παπαγεωργάκη. Αντιθέτως με τις προσδοκίες των Τούρκων οι κάτοικοι όχι μονό δεν φοβηθήκαν, αλλά αποφάσισαν να αντιδράσουν πριν σταλούν ενισχύσεις από Θεσσαλονίκη. Έτσι το βραδύ 16 προς 17 Μάιου παίρνουν τα όπλα επιτίθενται προς το διοικητήριο, όπου εξοντώνουν τους 14 άνδρες της φρουράς μαζί με τον διοικητή τους. Η πρώτη νικηφόρα μάχη είναι πλέον γεγονός.
Εφοδιασμένοι με τα όπλα των Τούρκων στήνουν ενέδρες περιμένοντας τις οθωμανικές ενισχύσεις από Θεσσαλονίκη που είχαν σταλεί. Σε ενέδρα στην περιοχή του Παλιόκαστρου σκοτώνονται σε συμπλοκή 3 Τούρκοι και άλλοι τόσοι τραυματίζονται, με αποτέλεσμα την οπισθοχώρηση τους προς Θεσσαλονίκη.
01.06.21 Μάχη της Ιερισσού , λήγει με νίκη για τα Ελληνικά όπλα. Την 1 Ιουνίου έχουμε την πρώτη αντιπαράθεση σε επίπεδο τακτικό στρατού στην Ιερισσό που λήγει με λαμπρή νίκη των ελληνικών όπλων έναντι των τούρκων του Γιουσούφ πασά από Θεσσαλονίκη. Ανοίγει πλέον ο δρόμος προς Σταυρό, Μαντεμοχώρια και από εκεί για Ρεντίνα, που αποτελούσε φυσική οχυρωματική θέση ισχυρή. Στην σφοδρή αυτή μάχη διακρίθηκαν ο ίδιος ο Εμμανουήλ Παπάς ο μητροπολίτης Μαρώνειας Κωνστάντιος, που πολέμησαν με αυτοθυσία και πάθος.
08.06.21 Μάχη της Θες/νικης , στην σημερινή περιοχή της Γεωργικής σχολής. Από την μια το ένοπλο σώμα του Καπετάν Χάψα κινήθηκε προς την Θεσσαλονίκη, έκαμψε εύκολα την αντίσταση μικρών φρουρών που βρέθηκαν στο διάβα της, πέρασε στην Επανομή και από εκεί έφτασε 3 ώρες απόσταση έξω από τα ανατολικά τείχη της Θεσσαλονίκης. Σε μάχη που διεξάγεται σε άγνωστο μέρος της Θέρμης με επικρατέστερο της σημερινής γεωργικής σχολής,τα ελληνικά όπλα πετυχαίνουν μια λαμπρή νίκη τρέποντας τους Τούρκους σε φυγή. Τότε του προσάπτεται και το προσωνύμιο καπετάν Χάψας, με την έννοια ότι “έχαφτε” τους Τούρκους.
09.06.21 Μάχη των Βασιλικών & ολοκληρωτική καταστροφή τους. Θυσία του Καπετάν Χάψα & Συκιωτών Αγωνιστών. Ο Γιουσουφ Μπέη κλήθηκε να επιβάλλει την τάξη και εκστράτευσε από το στρατόπεδο του στην περιοχή Λαγυνά, κατά των επαναστατημένων Ελλήνων. Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού το συνέλαβε μετά από σύντομη μάχη, και το έπνιξε ως αντίποινα στην λίμνη Βόλβη ( γνωστή τότε ως Μπεσίκια). Κάτω απο το μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας Εκεί εξελίσσεται ηρωική μάχη όπου οι Έλληνες αντιστέκονται σθεναρά αλλά ο Χάψας βλέπει το ένα παλικάρι να πέφτει μετά το άλλο. Αντιλαμβάνεται ότι με τους ολιγάριθμους άνδρες του, μπροστά στις ενισχύσεις του εχθρού , αν και μέχρι τότε είχε αποκρούσει αποτελεσματικά κάθε επίθεση των Τούρκων, δεν υπάρχει ελπίδα. Τότε λαμβάνεται η γενναία απόφαση του οπλαρχηγού Χάψα να παραμένει στους πρόποδες τού όρους Βούζιαρη στην θέση κούτσουρο μαζί με 62 γενναία παλικάρια του από την ηρωική Συκιά Χαλκιδικής ώστε να καθυστερήσουν τους Τούρκους για να σωθεί ο άμαχος πληθυσμός. Το υπόλοιπο στράτευμα θα συνόδευε τον άμαχο πληθυσμό με ασφάλεια στην μονή. Στο πρόσωπο του ένας νέος Λεωνίδας θα πότιζε με το αίμα του το δέντρο της ελευθερίας.
15.06.21 Μάχη της Ρεντίνας , οι σύγχρονες Θερμοπύλες του 1821. Απέναντι στους περίπου 1500-2000 Έλληνες μαχητές της ελευθερίας οι Τούρκοι θα παρατάξουν ένα ολόκληρο στράτευμα 35.000 οργανωμένων οπλιτών με ιππικό & πυροβολικό που στο διάβα του θέλει να ισοπεδώσει τα πάντα. Οι Έλληνες ταμπουρωμένοι στα υψώματα και τις γούρνες του Ρηχιου πόταμου καταφέρνουν να αποκρούσουν τα πρώτα κύματα επίθεσης των Τούρκων. Έξαλλος ο τούρκος διοικητής διατάζει την επομένη μέρα να μεταφέρουν κανόνια κοντά στις οχυρωμένες θέσεις των επαναστατών. Οι Οθωμανοί βήμα βήμα πάνω από λάσπη, βλάστηση και μερικό μπάζωμα του πόταμου απ την μεριά της Αγίας Μαρίνας καταφέρνουν να περάσουν σε θέση βολής στοχεύοντας τα ταμπούρια των Ελλήνων.
Tότε αρχίζει ένα πραγματικό μακελειό με τους έλληνες να πέφτουν ηρωικά υπό τις ομοβροντίες των Τούρκων, που τώρα ξεχύμησαν καταπάνω τους. Σοβαρά τραυματισμένο τον μητροπολίτη Κωνστάντιο τον μετέφεραν στην ασφάλεια του κάστρου ψηλά. Από εκεί ο Μαρώνειας φωνάζει «Αφήστε ωρε αδέλφια.. πολεμάτε ! πολεμάτε γι αυτήν γη που διψά για λευτεριά. Εμείς ας αποθάνουμε η πατρίς θα ζήσει λευτερη.»
06-21 Επανάσταση στην Θάσο με επικεφαλή τον πρόεδρο Χατζηγιώργη. Το αποβατικό άγημα του Κανέλλου απ τα Ψαρά δύναμης 800 ενόπλων μαζί με τους επαναστάτες του Προέδρου επιτεθήκαν εναντίων της τουρκικής φρουράς στον Ποτό την οποία και εδίωξαν. Όσοι σωθήκαν ενωθήκαν με τους υπολοίπους Τούρκους στο Καζαβήτι ώστε να περάσουν απέναντι στην Καβάλα.
27.06.21 Ξεκινά η Μάχη της Κασσάνδρας με την πολιορκία στην οχυρωμένη θέση Πόρτες ( Ποτίδαια). Στις 27 Ιουνίου οι Τούρκοι με δύναμη 4.500 ανδρών εφορμούν με μανία πάνω στις θέσεις των Ελλήνων σε αλλεπάλληλα κύματα αλλά δεν καταφέρνουν τα σπάσουν τις γραμμές άμυνας. Παράλληλα δυο ψαριανά πλοία, ένα από την Λήμνο μαζί με ένα ακόμα επιτηρούν τις ακτές ώστε να μην πλευροκοπήσει δια θαλάσσης ο τούρκικος στρατός.
18.08.21 Νικηφόρα μάχη των Ελών στον Άγιο Μάμα , Χαλκιδική . Στις 18 Αυγούστου με ένα επιτυχημένο σχέδιο με την σύμφωνη γνώμη όλων των οπλαρχηγών ένα στρατιωτικό σώμα 700 Ελλήνων υπό του Διαμαντή Νικολάου με καταδρομική ενεργεία αποβιβάζεται στην Αγιο Μάμα και παρασύρει τους τούρκους σε ενέδρα στην λίμνη. Εκεί τους επιτίθεται και τους νικά. Οι Τούρκοι αφήνουν στο πεδίο της μάχης 300 νεκρούς, και πολλές πολεμικές σημαίες και πυρομαχικά έρχονται στα χέρια των Ελλήνων. Αυτή ήταν η επονομαζόμενη μάχη των Ελών.
01.09.21 Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης . «Δοσίματα δεν έχουμε παρά μονάχα μολύβι και μπαρούτι. Είμαστε Έλληνες και προτιμούμε να πεθάνουμε παρά να είμαστε σκλάβοι». Αυτά ήταν τα περήφανα λόγια του πρόκριτου του νησιού Χατζηγιώργη στον απεσταλμένο της πύλης, όταν του ζήτησε την επαναφορά του νησιού στη οθωμανική τάξη…Λόγια που μόνο Έλληνες λένε και υπερασπίζονται με την ζωή τους. Τελειώνοντας τα πυρομαχικά, τα λιοντάρια της ελευθερίας άρχισαν να μάχονται πετώντας βράχους και πέτρες. Καταλαβαίνοντας το μάταιο της αντίστασης κινήθηκαν προς την οχυρωμένη θέση στον Ξηροπόταμο με την ονομασία Τουρκόκαστρο και τα γύρω δάση αναζητώντας διαφυγή από τις εξαγριωμένες ορδές των βάρβαρων Τούρκων. Την δύσκολη δουλεια των Τούρκων που αδυνατούσαν μέσα στα δάση να βρουν τους φυγάδες Έλληνες ανέλαβε ένας νέος εφιάλτης ντόπιος απ το νησί με το όνομα Κυριάκος, ο οποίος γνωρίζοντας τα καταφύγια των Ελλήνων έτρεχε και διαλαλούσε ότι ψευδώς δόθηκε αμνηστία από τους Τούρκους.
30.10.21 Ξεκινά η τελική επίθεση των Τούρκων κατά της Κασσάνδρας με 3.000 άνδρες. Στις 30 Οκτωβρίου διατάζεται γενική επίθεση με πεζικό και ιππικό σε όλη την γραμμή της τάφρου που υπερασπίζονται 430 μαχητές. Για ώρες ολόκληρες διαρκεί η αιματοχυσία χωρίς να μπορούν να περάσουν την τάφρο και να την διασπάσουν. Οι Τούρκοι κατάφεραν να διαβούν την τάφρο ρίχνοντας συμφωνά με την παράδοση σάκους μαλλιών και πάνω από αυτούς πέτρες και πλάκες. Το ιππικό προχώρησε σε έφοδο σκορπίζοντας τους ελαχίστους μαχητές και το ακολούθησε κατά πόδας το πεζικό.
14.11.21 Πτώση της Κασσάνδρας , θηριωδίες Τούρκων στον άμαχο πληθυσμό. Οι Τούρκοι θα ξεσπάσουν κατά του ελληνικού πληθυσμού με ωμή βαρβαρότητα. Θα φονευθούν 10.000 άνθρωποι και πολλές γυναίκες με παιδιά θα οδηγηθούν αλυσοδεμένοι στα σκλαβοπάζαρα της ανατολής. Το ασκέρι των Τούρκων θα αφανίσει κυριολεκτικά την Βάλτα, (νυν Κασσανδρεία) τα Παζαράκια (Κρυοπηγή), τους παραθαλάσσιους οικισμούς Σωληνα, Ποσείδι και Χρούσω όπου ζωντανοί σώθηκαν όσοι πρόλαβαν να μπουν σε πλοία και να φύγουν για Αγιον Όρος και Σποράδες.
21.02.22 Αποτυχημένη απόπειρα Ελλήνων κατάληψης της Βέροιας. Στις 21 Φεβρουαρίου σημειώνεται η επίθεση των επαναστατών στην Βέροια υπό την αρχηγία του Καρατάσου και λοιπών οπλαρχηγών της Ναούσης με στόχο την κατάληψη της πόλης. Βάση των επαναστατημένων Ελλήνων ήταν η Ιερά Μονή Κουκουμητριώτισσας ή Ελεούσας (σήμερα ονομάζεται Παναγία Δοβρά).
22.01.22 Κυριακή της Ορθοδοξίας επαναστατεί η πόλη της Νάουσας. Στις 22 Φεβρουαρίου Κυριακή της ορθοδοξίας σε πανηγυρική δοξολογία σηκώνεται το λάβαρο της επαναστάσεως από τον Ζαφειράκη στην εκκλησία του αγίου Δημητρίου σύσσωμα μαζί με πλήθος κατοίκων της πόλης. Η κίνηση αυτή θα εξόργιζε τον Λουμπούτ Πασά που ξεκινά για την Νάουσα επικεφαλής 10.000 τακτικού στρατού και άλλων 10.000 άτακτων παρουσία πυροβολικού. Την πόλη θα υπερασπιζόντουσαν περίπου 5.000 Έλληνες μαχητές. Για τις επόμενες 28 μέρες θα γραφόταν στιγμές εποποιίας, αυταπάρνησης αλλά κάποιες από τις πιο μαύρες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας.
08.03.22 Στην σύναξη στην ιερά μονή άγιας Τριάδας στις πλαγιές του Ολύμπου στο Λιβάδι Ελασσόνας, οπλαρχηγοί μαζεύτηκαν να κηρύξουν και να σηκώσουν επαναστατική σημαία στις 8 Μαρτίου του 22. Ακολουθεί η μάχη στον Κολυνδρό. Στο στόχαστρο των επαναστατών μπαίνει η ανακατάληψη της κωμόπολης του Κολυνδρού. Όμως τους είχαν προλάβει οι Τούρκοι. Αποφασίζουν να την πολιορκήσουν στενά. Η πρώτη επίθεση εκδηλώθηκε με νυκτερινή έφοδο από τους Κασομούλη & Ολύμπιο με την υποστήριξη πυροβολικού που χειριζόντουσαν φιλέλληνες Γερμανοί. Όμως απέναντι από τους 300 Έλληνες μαχητές υπήρχαν ταμπουρωμένοι 1.500 Τούρκοι πίσω από οχυρωματικά έργα , σπίτια και τείχη. Το σχέδιο όμως μάλλον είχε προδοθεί και οι αμυνόμενοι τους απώθησαν εύκολα.
13.4.22 Κατάληψη Νάουσας από τους Τούρκους. Εξελίσσονται δραματικές στιγμές με αποκορύφωμα την πτώση των γυναικών από ύψωμα στο ποτάμι της πόλης με τα παιδιά τους . Την πτώση της πόλης της Ναούσης ακολούθησαν οι τουρκικές θηριώδες κατά του πληθυσμού. Υπολογίζεται ότι πάνω από 5.000 άνθρωποι σφαγιαστήκαν και βασανίστηκαν μέχρι θανάτου. Ηρωικότερη όμως εικόνα έμεινε η εκούσια θυσία των 13 γυναικών πέφτοντας από το κενό στο ποτάμι της πόλης μαζί με τα παιδιά τους σαν άλλο Σούλι, για να μην ατιμαστούν από τους Αγαρηνούς .
Με την μετακίνηση μεγάλων μονάδων τούρκικου στρατού, ο στόχος ήταν η χρονοτριβή του τούρκικου στρατού ώστε να πετυχει η εδραίωση της επαναστάσεως στην νότια Ελλάδα. Η εξέγερση σε Χαλκιδική και Νάουσα κράτησε για ολόκληρους μήνες καθηλωμένους τους Τούρκους στα εδάφη της Μακεδονίας. Αν δεν είχε συντελεστεί προδοσία στη Νάουσα ίσως οι απελπισμένοι από την πολιορκία Τούρκοι να χρονοτριβούσαν για πολλούς ακόμα μήνες. Ακόμα και το ουδέτερο άγιο Όρος ξεσηκώθηκε πιστό στα κελεύσματα του έθνους για ελευθερία. Ο μοναχοί παραμέριζαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα & ουδετερότητα και έπιασαν τα όπλα της ελευθερίας πέφτοντας ηρωικά στην μάχη της Ρεντινας. Πολύ πριν την τον Κανάρη και τον Πιπινο το αγιον Όρος έβγαζε μπουρλοτιέρηδες απέναντι σε πειρατές και Οθωμανούς που εποφθαλμιούσαν για τα ιερά κειμήλια των μονών.
Ήταν τέτοιος ο ηρωισμός των βορειοελλαδιτών που δεν υπολόγισαν τις συνέπειες. Πογκρόμ διώξεων που ακολούθησαν την καταστολή της επανάστασης πληρώθηκε με άφθονο αθώο αίμα από τον ελληνισμό της Θράκης & της Μακεδονίας. Οι τουρκικές θηριωδίες σε Κων/πολη, Σέρρες Δράμα Νάουσα,Θες/νικη, Σαμοθράκη και Χαλκιδική έδωσαν διεθνή διάσταση στον αγώνα των Ελλήνων. Χωριά ολόκληρα καήκαν , γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της ανατολής ως δούλοι , και ολόκληροι πληθυσμοί εκτοπιστήκαν από τον τόπο τους. Χιλιάδες βρήκαν φρικιαστικό θάνατο υπέρ πίστεως και πατρίδος για να μην «τουρκέψουν» γράφοντας δραματικές σελίδας εποποιίας. Τα καράβια των Αινιτων του Έβρου βρέθηκαν παντού, άλλοτε πολεμώντας , και άλλοτε διασώσαντας απεγνωσμένους μαχητές της ελευθερίας.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Δεληγιαννιδη Γεωργίου “Το άγνωστο 1821 σε Μακεδονία & Θράκη “